Verseश्लोकः

Expand all

1देहादिनिष्ठाश्रम-धर्मकर्म-गुणाभिमानः सततं ममेति ।

2विज्ञानकोशोयमतिप्रकाशः प्रकृष्टसान्निध्य-वशात्परात्मनः ।

3अतो भवत्येष उपाधिरस्य यदात्मधीः संसरति भ्रमेण ॥१९०॥

Śloka 189All ŚlokasŚloka 191

Commentaryव्याख्या

Expand all

1देहादीति । आदिपदेन चक्षुरादीन्द्रिय-प्राणपरिग्रहः ।

2तन्निष्ठाः ये आश्रमाः ब्रह्मचर्यादयः धर्माः मनुष्यत्व-ब्राह्मणत्वादयः

3कर्माणि स्थितिगतादीनि लौकिकानि मन्त्रोच्चारणादीनि वैदिकानि

4गुणाः सौगुण्यवीर्यादयो वा एतेषु सततं ममेत्यभिमानः

5आत्मप्रतिफलनानुविघा बुद्धिः इन्द्रियेषु प्राणेषु देहे च संबध्यमाना, तदीयधर्मानात्मन्यारोपयति ।

6स्वतो जडाया अप्यस्याः चेतनबदेवस्थितो निमित्तमाह,

7परात्मनः "चेतनश्चेतनानां" इति श्रुत्या केवलनिर्मलसंग-निष्क्रियस्य परमात्मनः प्रकृष्टसान्निध्यवशात्

8परमुखनिरपेक्षप्रतिफलन-महिम्ना अयं विज्ञानकोशः बुद्धिरूपकोशः अतिप्रकाशः

9अतिप्रेतेषु इन्द्रियेषु साक्षाच्चैतन्य-संवन्धाभावादित्यभिप्रायः ।

10अतः प्रकृष्टसान्निध्यस्य सत्वात् अस्य आत्मनः एषः कोशः उपाधिः जीवत्वे भेदहेतुः भवति ।

11कर्तृत्व-भोक्तृत्व-निवासभूत-जीवत्वधर्माश्रय-मूलहेतुः ।

12यदात्मधीः यस्मिन् आत्मधीः अहिमिति मतिमान् भ्रमेण भ्रान्त्या संसरति कर्तृत्वादिदुःखमनुभवति ॥१९०॥

Śloka 189All ŚlokasŚloka 191