Verseश्लोकः

Expand all

1यो यं विज्ञानमयः प्राणेषु हृदिस्फुरत्स्वयंज्योतिः ।

2कूटस्थस्सात्मा कर्ता भोक्ता भवत्युपाधिस्थः ॥१९१॥

Śloka 190All ŚlokasŚloka 192

Commentaryव्याख्या

Expand all

1पाषाणे वृक्ष इतिवत् सामीप्यसप्तमी ।

2प्राणेषु चक्षुरादिसमीपे ।

3एतेन अहमिति प्रतीतिविषयत्वस्य बहुषु सत्वात् "कतम आत्मा" इति जनकप्रश्नोत्तरवाक्ये "प्राणेषु" इति पदेन प्राणशब्दबोधितेन्द्रिय-मुख्य-प्राणत्व-मात्मनो नास्तीति कथितं भवति ।

4प्राणसामीप्यं बुद्धेरयस्ति अतः व्याबर्तयति हृदिस्फुरत्स्वयंज्योतिरिति

5हृदयपुण्डरीकावच्छिन्नबुद्धौ प्रकाशमानः सर्वप्रकाशः यञ्ज्योतिः चैतन्यं सर्वाविभासकं तद्रूपः

6योयं विज्ञानमयः आत्मोक्षं भूत्वैजनेति तत्प्रचुरत्वान्मात्मत्वं । स्वार्थे मयड्वा विज्ञानस्वरूप इत्यर्थः ।

7ईदृगात्मा कूटस्थः कूटवतिष्ठतीति कूटस्थः अयोघनवत् निविकारः सन्नपि

8उपाधिस्थः उपाधौ ज्ञानक्रियावत्यां बुद्धौ तादात्म्येन आविधकेन वर्तमानः कर्ता भोक्ता भवति

9यथा स्फटिके लौहित्यं भ्रमात् तथा ॥१९१॥

Śloka 190All ŚlokasŚloka 192