Verseश्लोकः

Expand all

1प्राणापान-व्यानोदान-समाना भवत्यसौ प्राणः ।

2स्वयमेव वृत्तिभेदात् विकृते-भेदात्सुवर्णसलिलमिव ॥९७॥

Śloka 96All ŚlokasŚloka 98

Commentaryव्याख्या

Expand all

1यथा एकमेव सुवर्णं कटकं केयूरं कुण्डलमित्यादि-विकृतिभेदेन भवति —

2यथा च विकृतिभेदेन एकमेव जलं नदी कुल्या तटाकमित्यादिरीत्या भेदेन भवति —

3तथा असौ शरीरान्तःसञ्चारी प्राणः स्वयमेव वृत्तिभेदात् प्राणापान-व्यानन-समानोदानरूपप्रवृत्तिभेदात् प्राणापान-व्यानोदान-समाना इति भेदेन भवति —

4सुवर्णसलिलमिव — सुवर्णसहितं सलिलं सुवर्णसलिलं तद्वत् इति विग्रहः। प्रत्येकमर्थो बोद्धव्यः —

5यथा विकृतेभेदात् एकमेव सुवर्णं भिन्नत्वेन व्यवहियते यथा च विकृतेभेदादेव एकमेव जलं तरङ्ग-फेनबुद्बुदादिभेदेत व्यवहियते तद्वदित्यर्थः —

6तत्र प्राणनं मुखनासिकास्याव निःक्रमण-प्रवेशनं —

7अपाननं मलादीनां अधोनयनं —

8व्याननं अशितपीताम्नरसादेः नाडीमुखेषु वितरनं —

9उर्ध्वं नयनं उदानतं वमनकाले —

10भुक्तस्याम्नरसादेः पाकार्थं जाठरागेन समुद्नयनं समाननं इति वृत्तयः पञ्च प्राणस्य ॥९७॥

Śloka 96All ŚlokasŚloka 98