Verseश्लोकः

Expand all

1अन्तःकरणमेतेषु चक्षुरादिषु वर्ष्मणि ।

2अहमित्यभिमानेन तिष्ठत्याभासतेजसा ॥१०५॥

Śloka 104All ŚlokasŚloka 106

Commentaryव्याख्या

Expand all

1अन्तःकरणं मनः, एतेषु चक्षुरादिषु ज्ञानेन्द्रियेषु वागादिकर्मेन्द्रियेषु प्राणादिषु, वर्ष्मणि स्थूलशरीरे च,

2आभासतेजसा चित्रफलन-प्रयोज्य-तेजसा जीवेत्यर्थः ।

3अहमित्यभिमानेन अज्ञानप्रयोज्येन तादात्म्यभिमानेन तिष्ठति ।

4यतः विवेकशून्यं आत्मानात्म-विवेकशून्यं अन्तःकरणं स्वप्रतिबिम्बं गृहीत्वा चेतनीभूय चक्षुरादिकं शरीरान्तं अहमित्यभिमन्यते

5अतः तद्वशः आत्मापि तद्धर्मं अन्धत्वादीन् स्वस्मिन्कल्पयित्वा अहमन्ध इत्यादिरीत्या व्यवहर्तीत्यर्थः ।

6सुषुप्तावन्तःकरणे आत्मप्रतिफलनमपि नास्ति अहमन्य इत्यादिव्यवहारोपि नास्ति ।

7एवं स्वप्ने प्रतिफलनसत्वेपि चक्षुरादौ आभासतेजस अन्तःकरणं न तिष्ठति स्वप्ने बाह्यकरणगणस्य लयादित्यपि वेदितव्यम् ।

8तेनैव स्वप्नेपि अन्धत्वादिव्यवहारः जाग्रतीव नास्तीति भावः ॥१०५॥

Śloka 104All ŚlokasŚloka 106