Verseश्लोकः

Expand all

1एषावृतिर्नाम तमोगुणस्य शक्तिर्यया वस्तववभासतेऽन्यथा ।

2सैषा निदानं पुरुषस्य संसृतेः विक्षेपशक्तेः प्रसरस्य हेतुः ॥११५॥

Śloka 114All ŚlokasŚloka 116

Commentaryव्याख्या

Expand all

1यया शक्त्या वस्तु अन्यथा अवभासते सच्चिदानन्दरूपं वस्तु अन्तःकरणदेहादिरूपेण भासते एषा आवृतिः तमोगुणस्य नाम आवरणशक्तिः ।

2पुरुषस्य संसृतेः दुःखजन्म-जरामरणादिरूपायाः, निदानं आदिकारणं ।

3भ्रान्त्या किलानात्मधर्मानपि असंसारिणि मन्यते ।

4अतः अयथा-वस्तवावभासरूप-भ्रान्तिहेतुत्वेन आवरणशक्तिरेव संसारनिदानं ।

5एतस्याः अभावे विक्षेपशक्तिर्किञ्चित्करेत्याह विक्षेपशक्तेः प्रसरस्य हेतुरिति ।

6आवृतेः रज्जुस्वरूपे सर्पभ्रम-विक्षेप उत्पद्य भयादिकं जनयति नान्यथेति भावः ।

7अत एव ज्ञानिनां भग्नावरणत्वात् प्रारब्धकर्मात्मकविषयेपि संगत्वेपि बन्धाभावः ।

8इदं तावत् "कवलिचित्तदनाथे" इति श्लोके स्पष्टं ज्ञास्यते ।

9लोकेपि क्वचिदस्तुनि संशयो वा विपर्ययो वा यस्य तस्यैव विक्षेपोभ्य-माणत्वं ।

10यस्य निःकृष्टं ज्ञानं तस्य विक्षेपः नैव भवति ।

11अतः तमोगुण-शक्तिः स्वरूपमावृत्य अन्यथा तद्वस्तवभासयन्ती विक्षेपजनन-द्वारा बन्धहेतुरिति भावः ॥११५॥

Śloka 114All ŚlokasŚloka 116