Verseश्लोकः

Expand all

1ज्ञाता मनोहंकृति-विक्रियाणां देहेन्द्रिय-प्राणकृत-क्रियाणाम् ।

2अयोनिनिवत्तानु वर्तमानो नचेष्टते नो विकरोति किंचन ॥१३५॥

Śloka 134All ŚlokasŚloka 136

Commentaryव्याख्या

Expand all

1मनोहंकृतिविक्रियाणां मनश्च अहंकृतिश्च मनोहंकृती तयोर्विक्रियाः तासां ज्ञाता

2कामसंकल्पादीनां मनोविक्रियाणां सर्वैर्दपादीनां अहंकार-विकाराणां आन्तराणां ज्ञाता ।

3तथा बाह्यानां देहेन्द्रियप्राणकृतक्रियाणां देहश्च इन्द्रियाणि च प्राणश्च देहेन्द्रियप्राणाः तैः कृताः क्रियाः ।

4देहशब्देन कर्मेन्द्रियाणां विवक्षितत्वात् वचनादीनां चक्षुरादिज्ञानेन्द्रियव्यापाराणां दर्शनश्रवणादीनां प्राणव्यापारस्य उच्छ्वास-निःश्वासादेश्च ज्ञाता इत्यर्थः ।

5सकलान्तर्बाह्य-विकारसाक्षिणस्तस्यनिर्विकारत्वमाह अयोनिनिवदित्यादिना ।

6अनिनिर्विनिमनत् यथाग्निः दीर्घं वा वर्तुलं वा अयः अनुवर्तमान: अनुभव्यते न वस्तुतः दीर्घवर्तुलतादिभाक्

7एवं तान् मनोहंकृति-देहेन्द्रियप्राणान् अनुवर्तमानः व्यापित्वेन स्वच्छत्वेन च सर्वत्र प्रतिबिम्बानोपि तत्तद्व्यापारत्वेन व्यवहियमाणोपि

8वस्तुतः न चेष्टते । स्वयं न विक्रियते ।

9नो विकरोति किंचन कुत्रापि विक्रियां नोत्पादयति च ।

10सूर्यस्येव सानिध्यमात्रात् जडप्रवृत्तिहेतुत्वात्मनः न तु किंचिद्व्यापारवत इति भावः ॥१३५॥

Śloka 134All ŚlokasŚloka 136