Verseश्लोकः

Expand all

1अखण्डनित्याद्वयबोधशक्त्या स्फुरन्तमात्मानमनन्तवैभवम् ।

2समावृणोत्यावृतिशक्तिरेषा तमोमयी राहुरिवाकिंबम् ॥१४१॥

Śloka 140All ŚlokasŚloka 142

Commentaryव्याख्या

Expand all

1अज्ञानस्य द्वे शक्ती बन्धहेतुभूते आवरणशक्तिः विक्षेपशक्तिश्चेति ।

2क्रमेण तयोः बन्धहेतुत्वमुपापादयति ।

3अखण्डा अपरिच्छिन्ना अत एव नित्या उत्पत्तिनाशशून्या ।

4अद्वया द्वितीयशून्या या बोधरूपा शक्तिः

5"स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च" इति श्रुतेः

6"अयमात्मा ब्रह्म सर्वानुभूः" "सत्यं ज्ञानमनन्तं" "विज्ञानमानन्दं ब्रह्म" "कुत्स्नः प्रज्ञानघन एव" इतिश्रुतिभिः यदुच्यते

7तया शक्त्या स्फुरन्तं प्रकाशमानम्

8अनन्तवैभवं विभोर्भावः वैभवं, तस्य गणनादिवदपेक्षाकत्वं वारयति अनन्तेति ।

9अनन्त निरपेक्षं वैभवं यस्य इति निरतिशयमहत्वमुक्तम्

10अतिपरिच्छिन्ने देहादौ अहमंसः अत्यन्तमयुक्तेति बोधयितुम् ।

11एतादृशे परिच्छिन्नत्व-नित्यत्व-सद्रयत्व-जडत्वादिक-मारोप्यते अज्ञानात् ।

12तत्र हेतुः स्फुटयति, तमनन्तवैभवं अखण्डनित्याद्वयबोधशक्त्या प्रकाशमानात्मानं तमोमयी तमश्चुरा एषा विवेकिकजनप्रत्यक्षा आवृतिशक्तिः ।

13अर्कीबवं महाप्रकाशमानं सूर्यमण्डलं तमोमयो राहुरिव समावृणोति अभासमान-स्वासाधारण-धर्मिणं करोति ।

14यथा महाप्रकाशवानपर्कः राहणावृतः न भासत इत्युच्यते, तथा तत्तादृशोऽप्यात्मा आवृतिशक्त्या समावृतः अज्ञातवास्तवस्वरूपो भवतीति भावः ॥१४१॥

Śloka 140All ŚlokasŚloka 142