Verseश्लोकः

Expand all

1तिरोभूते स्वात्मन्यमल-तरतेजोवित पुमान् अनात्मानं मोहादहमिति शरीरं कलयित ।

2ततः काम-क्रोध-प्रभृतिभिर-रमुं बन्धगुणोः परं विक्षेपाख्या रजस उरुशक्त्यर्थयति ॥१४२॥

Śloka 141All ŚlokasŚloka 143

Commentaryव्याख्या

Expand all

1अमलतरतेजोवित अतिस्वच्छप्रकाशवित स्वात्मनि स्वस्वरूपे परमात्मनि अज्ञानगतावरणशक्त्या तिरोभूते न्यग्भूते स्पष्टमभासमाने सति,

2अविवेकात् मोहात् अनात्मिभ्रमं शरीरं देहं अनात्मानं आत्मिभ्रमं अहमिति तादात्म्येन कलयित जानाति अभिमन्यते ।

3ततः शरीरे तादात्म्याभिमाननन्तरं अमुं पुरुषं विक्षेपाख्या विक्षेपनामनी रजसः रजोगुणस्य उरुशक्तिः प्रवला शक्तिः

4काम-क्रोधप्रभृतिभिः कामश्च क्रोधश्च कामक्रोधी तौ प्रभृती आदी येषां लोभदम्भाभ्यसूयाहंकारर्ष्यांमत्सराद्यानां ते काम-क्रोध-प्रभृतयः

5अध्यासबृद्धिहेतुभूतैः धर्मैः परमत्येन्तां व्यथयति शोचयति । दुःखजटिलं करीतीत्यर्थः ।

6प्रसिद्धं हि शरीराभिमानवतः तदनुकूले वस्तुनि कामः तदलाभे क्रोधः तल्लाभे लोभः इत्यादि ।

7उक्तं हि गीतायां "त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः काम-क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्" इति ॥१४२॥

Śloka 141All ŚlokasŚloka 143