Verseश्लोकः

Expand all

1मुञ्जादिषीकामिव दृश्यवर्गात्

2प्रत्यञ्चमात्मान-मसंगमक्रियम् ।

3विविच्य तत्र प्रविलाप्य सर्वं

4तदात्मना तिष्ठति यस्स मुक्तः ॥१५५॥

Śloka 154All ŚlokasŚloka 156

Commentaryव्याख्या

Expand all

1मुञ्जात् — मुञ्जं तृणविशेषः तस्मात्

2इषीकामिव — तन्मध्यवर्ती-मृणाल-तन्तुनिभ-सूक्ष्माशः इषीका तामिव

3सा सूक्ष्मा परितस्तृणावृता तस्याः पृथक्करणे अत्यन्तैकाग्रचेष्टादिना विना संपूर्णेषीकाग्रहणे यत्नविशेषश्च अपेक्ष्यते

4तद्वत् "एष सर्वेषु भूतेषु गूढोत्मा न प्रकाशते। दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः" इतिश्रुत्या

5विहितकर्मिभिः उपासनया च संस्कृत्या बुद्ध्या

6दृश्यवर्गात् अनात्मसमूहात्

7प्रत्यञ्चं — प्रातिलोम्येन अञ्चतीति प्रत्यक् — असञ्जद-दुःखाहंकारादिवलक्षणेन सचिचसुख-रूपतया

8अकिरयं — अपरिच्छिन्नतया क्रियारहितं आत्मानं विविच्य पृथक्कृत्य

9तत्र प्रत्यगात्मनि सर्वं दृश्यवर्गं प्रविलाप्य प्रकर्षेण विलाप्य

10अपुनस्स्मरण-प्रत्यगात्मव्यतिरेकेण किमपि नास्तीति विनिश्चित्य

11तदात्मना अधिष्ठान-भूत-प्रत्यगात्मना यस्तिष्ठति सर्वदा वर्तते स मुक्तः

12इत्यात्मानात्मविवेकेन आत्मनि समारोपितानात्म-बाधेन लभ्यधा इति प्रपञ्चप्रविलापनं विवेकिना कर्तव्यमित्युक्तं भवति ॥१५५॥

Śloka 154All ŚlokasŚloka 156