Verseश्लोकः

Expand all

1पूर्वं जनेरपि मृतेरथ नायमस्ति

2जातक्षण-क्षण-गुणोनियतस्वभावः ।

3नैको जडश्च घटवत्परिदृश्यमानः

4स्वात्मा कथं भवति भाविकारवेत्ता ॥१५७॥

Śloka 156All ŚlokasŚloka 158

Commentaryव्याख्या

Expand all

1जनेः उत्पत्तेः पूर्वं मरणस्य अथ अनन्तरं अपि — उभयत्र संबध्यते

2"आदावन्ते च वर्तमानेपि तथा" इति माण्डूक्यकारिकया अनिवचनीयः दृष्टनष्टस्वरूपतया इत्यर्थः

3तदेवोप्पादयति जातक्षण-क्षणगुण इति — क्षणे क्षणे गुणः क्षणक्षणगुणः जातः क्षणक्षणगुणः यस्य सः

4वायुसंयोगादिना आध्यात्मिकावायुसंचारेण अन्तः शोषादिना च अत एव पुनःपुनराहरणं जलपानादिकं च

5अत एव नियतस्वभावः — अनियतस्वभावः एकरूपतया न व्यवस्थित इत्यर्थः

6नैकः — एकस्मिन्जन्मन्यपि बाल्ययौवनादिषु भिन्नत्वेन ज्ञायमानश्चेत्यर्थः

7घटवत्परिदृश्यमानः — अत एव जडश्च पराधीनस्फूर्तिः

8एतादृशदेहः भाविकारवेत्ता — इदानीं कृशः इदानीं स्थूलः इत्यादिनाभाव-विकारवेत्ता स्वात्मा कथं भवति

9स्वेनात्मत्वं न हि — इह घट एव घटं पश्यति

10अतो देहो नात्मा दृश्यत्वात् घटवदित्युक्तं भवति — आत्मा तु नित्यः निर्गुणः एकरूपः एकः द्रष्टा च ॥१५७॥

Śloka 156All ŚlokasŚloka 158