Verseश्लोकः

Expand all

1देहात्मधीरेव नृणामसद्भ्यां

2जन्मादिदुःखप्रभवस्य बीजम् ।

3यतस्तास्त्वं जहि तां प्रयत्नात्

4त्यक्ते तु चित्ते न पुनर्भवाशा ॥१६६॥

Śloka 165All ŚlokasŚloka 167

Commentaryव्याख्या

Expand all

1यतः यस्मात् असद्भ्यः असद्बुद्ध्यानात्मसु — ब्रह्मात्मा-भिनिवेशनात्मसु धीयेपां ते असद्भ्यः

2तेषां नृणां मनुजानां देहात्मधीरेव देह एवात्मा इति धीः एव

3जन्मादिदुःखप्रभवस्य — जन्म उत्पत्तिः आदिः येषां मरणादीनां तानि जन्मादीनि तैर्दुःखं तस्य प्रभवः उत्पत्तिः तस्याः बीजं कारणं

4शरीरगतत्वात् — जन्ममरणं देहिमिति जानानस्य स्वकीयमेवेति ज्ञानात् दुःखं दुष्परिहरमिति भावः

5ततः सर्वदुःखहेतुत्वात् तां देहात्मधियं प्रयत्नात् श्रवणमनन-निदिध्यासनरूप-शास्त्रीयप्रयत्नात् जहि

6देहादौ चित्ते त्यक्ते तु — मनःसंचाराभावे वासनात्माप्यभिमानाभावे

7पुनः भवाशा संसाराशा नैवेत्यर्थः

8"अहंभावस्य देहेऽस्मिन् निःशेष-विलयाविधिं स्वाधिष्ठानेन युक्तात्मा स्वाध्यासापनयं कुरु" इति वध्यमानत्वात्

9"देहात्मज्ञानं देहात्मज्ञानवाधकं आत्मन्यैव भवेद्यस्य स जीवन्नपि मुच्यते" इति प्रमाणात् ॥१६६॥

Śloka 165All ŚlokasŚloka 167