Verseश्लोकः

Expand all

1तस्मान्मनः कारणमस्य जन्तोः बन्धस्य मोक्षस्य च वा विधाने ।

2बन्धस्य हेतुः मलिनं रजोगुणः मोक्षस्य हेतुः विरजस्तमस्कम् ॥१७६॥

Śloka 175All ŚlokasŚloka 177

Commentaryव्याख्या

Expand all

1तस्मात् पूर्वोक्तहेतोः अस्य जन्तोः प्राणिनः बन्धस्य मोक्षस्य च वा विधाने उत्पादने ।

2मनःकारणं "मन एव मनुष्याणां" इतिश्रुतेः ।

3एकस्य विरुद्धद्वयहेतुकथंतायां आह रजोगुणः, प्रवृत्तयः बहुविधाः रजः-कार्याः इति बहुवचनम् ।

4नानाविधतया बहिर्मुखत्वापादकैः कामक्रोध-लोभादि-रजोधर्मैरिति वा अर्थः ।

5मलिनं कलुषितं मनः बन्धस्य हेतुः ।

6शुद्धं निर्मलं, तत्र हेतुमाह हेतुः रजसस्तमसश्च विनिर्मुक्ता रजसा तमसा च नितरारहितं मनः मोक्षस्य हेतुरित्यर्थः ।

7अतो मनसः एकत्वेऽपि गुणभेदान् विरुद्धद्वय-हेतुत्वं कालभेदेन अविरुद्धमिति भावः ॥१७६॥

Śloka 175All ŚlokasŚloka 177