Verseश्लोकः

Expand all

1बुद्धिर्बुद्धीन्द्रियैः साथँ सवृत्तिः कर्मलक्षणः ।

2विज्ञानमयकोशस्स्यात् पुंसः संसारकारणम् ॥१८६॥

Śloka 185All ŚlokasŚloka 187

Commentaryव्याख्या

Expand all

1बुद्धीन्द्रियैः पंचभिः ज्ञानेन्द्रियैः श्रोत्रादिभिः साथँ सह ।

2सवृत्तिः वृत्त्या निश्चयात्मिकया सह वर्तत इति सवृत्तिः बुद्धिः

3कर्तृलक्षणः कर्तुं लक्षणं ज्ञानेच्छाकृतिमत्वं यस्य सः कर्तृलक्षणः ।

4विज्ञानमयकोशः स्यात्

5इदानीका पुंसः आत्मनः संसारकारणं "स समानसस्नभू लोकावनुसंचरति, सखी स्वप्नो भूत्वा ध्यायतीव लेलायतीव" इत्यादिश्रुतिभिः

6एकमेवान्तःकरणं संशयात्मकवृत्तिमत् मन इति, निश्चयात्मकवृत्तिमत् बुद्धिरिति कथ्यते ।

7तत्र मनसः करणत्वं बुद्धेः कर्तृत्वं निश्चयं हि करोति ।

8अतः पूर्वापरीभावावत्वेन मनोबुद्ध्योरन्तरं बहिरन्तरं भवति इति आत्यत्मक-विज्ञानमयस्य पार्थक्यकथनं

9नो चेत् पंचानां ज्ञानेन्द्रियाणां उभयत्राविशिष्टत्वात् भेदानापत्तेरिति बोध्यम् ।

10"तस्माद एतस्मान्मनोमयात् अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः" इति श्रुतेश्च । तत्राप्ययमेवाभिप्रायः ॥१८६॥

Śloka 185All ŚlokasŚloka 187