Verseश्लोकः

Expand all

1यावद्भ्रान्तिस्तावदेवास्य सत्ता

2मिथ्याज्ञानोज्जृम्भितस्य प्रमादात् ।

3रज्वां सर्पो भ्रान्तिकालीन एव

4भ्रान्तेर्नाशे नैव सर्पोस्ति तद्वत् ॥१९९॥

Śloka 198All ŚlokasŚloka 200

Commentaryव्याख्या

Expand all

1कार्यस्य मिथ्यात्वं वक्तुं कारणं विशिनष्टि मिथ्येति ।

2मिथ्याज्ञानोज्जृम्भितस्य मिथ्याभूतं अधिष्ठानाध्यासाकारनिर्वचनीयं यदज्ञानं तस्माद् उज्जृम्भितस्य संजनितस्य

3अस्य अवस्तुनः प्रमादात् अधिष्ठानाव्याप्तरोध्यायात् यावद्भ्रान्तिस्तावदेव अस्य सत्ता प्रतीयमानत्वं ।

4तत्र दृष्टान्तः रज्वां सर्पः रज्जुज्ञानात् रज्जुसाक्षात्कार-वाध्यात् प्रमादात् पुरोव्यक्तो

5नायं सर्प इतिविवेकाभावात् उज्जृम्भते भ्रान्तिकालीन एव यावत्पर्यन्तं अयं सर्प इतिभ्रान्तिः तावदेव अस्तित्वेन प्रतीयते ।

6नायं सर्पः किंतु रज्जुरितिविशेषदर्शने भ्रान्ते अयं सर्पेत्याकाशयिकाया नाश संभवति

7तद्वत् अहं ब्रह्मास्मीति साक्षात्कार-पर्यन्तं मूलाज्ञानजनित-प्रमादात् संसारित्वभ्रान्तिः

8वस्तुतः संसारः कदापि नास्त्येव । रज्वां सर्प इव पूर्वं भ्रान्त्या प्रतीयते स्म ।

9जाते च ज्ञाने यथार्थं न प्रतीतिरपि तस्येति केवलं ब्रह्मात्मवबिष्यते स्वरूपसाक्षात्कारस्य अज्ञानतकार्य-सकलनाशकत्वात्

10"अधिष्ठानावशेषो हि नाशः कल्पितवस्तुनः" इतिप्रमाणात् ॥१९९॥

Śloka 198All ŚlokasŚloka 200