Verseश्लोकः

Expand all

1प्रबोधे स्वप्नवत्सर्वं सहमूलं विनश्यति ।

2अनाद्यपीदं नो नित्यं प्रागभाव इव स्फुट ।

3अनादेरपि विध्वंसः प्रागभावस्य दीक्षितः ॥२०१॥

Śloka 200All ŚlokasŚloka 202

Commentaryव्याख्या

Expand all

1न केवलं स्वयमेव स्वस्य मूलभूता याविद्या तया सह मूलभूतिन्द्रया साकं स्वाणिकवस्तु-जातिमेव जागरे स्वप्नवत् विनश्यति ।

2तेजस्तमसोरिव विद्याविद्ययोरेव साक्षाद्विरोधः तथा निद्राजागरयोः ।

3अविद्यायां विद्यया नाशितायां "तत्र को मोहः कश्शोकः एकत्वमनुपश्यतः" "यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत् तान्यत्वेन पश्यति नान्यच्छृणोति नान्यद्विजानाति स भूमा"

4इत्यादिश्रुत्या तादृष्भूमिकाया विद्यया संसारहेत्वविद्यायाः समूलकाषं कषितत्वात्

5मूलच्छेदे बृक्षस्येव अविद्याकार्यस्य बुध्यादिर्विनाश एवेति

6अनाद्यपीदं नो नित्यं अनाद्यपीदं अविद्या तत्कार्यं च अनादि इति स्वीकृत्य अप्रागभाव इव स्फुटम् ।

7अनादेरपि विध्वंसः प्रागभावस्य दीक्षितः

8आदिरहितमपि सकलप्रागभाव उत्पत्तिर्नश्यति

9अत अनादेरपि नाशोस्ति इत्येव परमरीत्या दृष्टान्तमाह अनाद्यपीति

10इदं अविद्या तत्कार्यं च अनादि इति प्रागभाविनो नास्य नित्यत्वमिति न प्रागभावस्य आरम्भः इदमादितः वक्तुमशक्यत्वात्

11अयं देहेन्द्रियाद्यभिमितस्वभावोपि स्वभागभावकालत्व-व्यापक-स्वसजातीय-कत्वरूपानादित्वान्वान् भवति ।

12नष्टे तस्मिन् तत्कार्यं ॥२०१॥

Śloka 200All ŚlokasŚloka 202