Verseश्लोकः

Expand all

1संबन्धः स्वात्मनो बुध्या मिथ्याज्ञानपुरस्सरः ।

2विनिवृत्तिर्भवेतस्य सम्यग्ज्ञानेन नान्यथा ॥२०३॥

Śloka 202All ŚlokasŚloka 204

Commentaryव्याख्या

Expand all

1"असंगोह्यं पुरुषः" इतिश्रुत्या अवस्तुभूत एवसंबन्धः बुध्या सह तस्य वक्तव्य इत्याह । संबन्ध इति ।

2स्वात्मनः निरवयवतया संयोगादेवैकं-मशक्यत्वात्

3संयोगस्थले परस्पर्शमर्थेन्यः परस्परस्मिन् प्रतीत्याभावाच्च

4अयोन्होः संयोग-संभवेपि अयो दहि वह्निर्दिभिः इति व्यवहारस्य परस्पराध्यासैनेव

5बुध्यात्मनः कर्तृत्वैचनत्याविग्रहमाणां अन्योन्याध्यासमूलकत्वैनेव वक्तव्यतया

6धर्मितादात्म्याध्यासः धर्माणां-मध्यासे कारणिमिथ्याधियासकतादात्म्यमेव मिथ्याभूतज्ञानमूलकं बुध्या सकं संबन्ध इति भावः ।

7तस्य अज्ञानमूलकस्य संबन्धस्य सम्यग्ज्ञानेन विनिवृत्तिर्भवेत्

8रज्जुसर्पदात्यस्सर्पदात्व-वाध्यात् प्रयाणकान्तरं नास्तीत्यर्थः ।

9मिथ्याज्ञानपुरस्सर इत्यत्र मिथ्या च तद्ज्ञानं च मिथ्याज्ञानं तलुरस्सरं पूर्वभावि यस्य इति विग्रहे मिथ्याज्ञानमूलकत्वं लभ्यते संबन्धस्य ।

10मिथ्याज्ञानपदेन भ्रम-परपर्यायस्य अध्यासस्य परिग्रहे सः पुरस्सरः पूर्वं घटकः यत्र इत्यर्थेन आध्यासिक-तादात्मिक-रूपसंबन्धे पूर्वमध्यासस्य घटकत्वात् संबन्धे तद्विशेषणं योजनीयम् ।

11अर्थद्वयमपि सुवचम् ॥२०३॥

Śloka 202All ŚlokasŚloka 204