Verseश्लोकः

Expand all

1नेदं नेदं कल्पितत्वाच्च सत्यं

2रज्जौ दृष्टव्यालवत्स्वप्नवच्च ।

3इत्थं दृश्यं साधुयुक्त्या व्यपोह्य

4ज्ञेयः पश्चादेकभावस्तयोर्यः ॥२४८॥

Śloka 247All ŚlokasŚloka 249

Commentaryव्याख्या

Expand all

1नेदमिति । प्रथमेनेदंशब्देन ईशोपाधिमाया, द्वितीयेनेदंपदेन कोशपञ्चकं जीवोपाधिः ग्राह्यः

2प्रत्येकं नेत्यनूभयोगोः कारणं वा माया, कार्यं वा कोशपञ्चकं कल्पितत्वात् न सत्यम्

3"भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः"

4कोशपञ्चकस्य दृष्टनष्टस्वरूपत्वमुपादितमेव अवस्थात्रयेनुत्तभ्यावात् ।

5"सामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते" इति गीतावचनाच्च ।

6"तेद्यानयोगानुगता अपश्यन् देवात्मशक्तिं स्वगुणनिगूढां" इति तस्या अपि दृश्यत्वश्रुतेः ।

7अतः इदं कारणं माया-रूपोपाधिः न वस्तुतोऽस्ति सत्वे निवृत्तियोगात् "नाभावो विद्यते सतः" इति गीतावचनात् ।

8एवं कोशपञ्चकमपि निपुणं विचार्यतो नैवास्ति धीमता शिष्येण "सवंभावं विना किंचन पश्यामि" इत्युक्तत्वात् ।

9अतः पूर्वोक्तोपाधिद्वयमपि रज्जौ दृष्टव्यालवत् सर्पवत् स्वप्नवच्च न सत्यम् ।

10इत्थं दृश्यं साधुयुक्त्या श्रुत्यनुसारिण्या युक्त्या साधु व्यपोह्य निरस्य

11पश्चात् तयोः अनुपहितयोः केवलयोः चिन्मात्रयोः यः एकभावः भेदाभावः सः ज्ञेयः ॥२४८॥

Śloka 247All ŚlokasŚloka 249