Verseश्लोकः

Expand all

1दुर्वार-संसार-दवाग्नितप्तं दोध्यमानं दुरदृष्टवातैः ।

2भीतं प्रपन्नं परिपाहि मृत्योः शरण्यमन्यद्दहं न जाने ॥३८॥

Śloka 37All ŚlokasŚloka 39

Commentaryव्याख्या

Expand all

1संसार एव दवाग्निः सर्वांशो व्याप्य-तापहेतुत्वात् वनानलः, सः भवदीय-सत्पदेशजनितज्ञानं विना न वारितुं शक्य इति दुर्वारः वारितुं स्वयमशक्यः इति दुर्वारः संसारदवाग्निः सः तत्त्वम् दध्ँ।

2वनानलस्य वातसहितत्वे बह्वाप्य तापकत्वं प्रसिद्धं। तथा दुरदृष्टवातैः दुरदृष्टानि पापानि तान्येव वाताः प्रतिकूलवायवैः तैः दोध्यमानं मुहुर्मुहुः कम्प्यमानं।

3अनुकूलश्चेद्वात् एनमन्यत्र नयेत्, प्रतिकूलस्तु वातः अग्नि पातयत्यस्मिन् अस्मिन्।

4अतः दवाग्नितप्तस्य अमृतवर्षणे पूर्वं दृष्टः अतिकारुण्यसुधाभिवृष्टिः विशेषणं दत्तम्।

5तत्र बहुव्रीहि-मक्त्वा दृष्ट्या करणेन अतिकारुण्यसुधाभि-वृष्ट्या सुधाभिवर्षणेन इत्यपि वक्तुं शक्यते।

6तेन दवाग्नितप्तं मां मृत्योः परिपाहीत्यन्वयः। इत्थं च स्वकीय-कटाक्षदृष्ट्या ऋज्वया मामुद्धरेति पूर्वमन्वयः। मां मृत्योः परिपाहीत्युत्तरान्वयः।

7मृत्योर्भीतं, प्रपन्नं शरणागतं, मां मृत्योः परिपाहीत्यभयत्र-अन्वयः।

8भवद्ग्रहादात्मज्ञाने सति मम शरीरोत्क्रमणरूप-मरणं नसंभवतीति भावः। "तत्तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति अत्रैव समवनीयन्ते" इति श्रुतेः।

9तथाच "ध्रुवं जन्म मृतस्य च" इत्युक्त-त्वात् मरणाभावे जन्माभावस्य सिद्धत्वात् जन्ममरण-प्रवाहरूपसंसारात्मुक्तो भवामि इति भावः।

10स्वस्थान्यशरणत्वं गुर्विभिमुख्याय प्रकटयति शरण्यमन्यद्दहं न जाने इति। भवदन्यं शरण्यं मद्रक्षकं यत् यस्मात् अहं न जाने। अतोऽन्यशरणोयं नोदासितव्य इति भावः ॥३८॥

Śloka 37All ŚlokasŚloka 39