Verseश्लोकः

Expand all

1य एषु मूढा विषयेषु बद्धा रागोरुपाशेन सुदुर्दमेन ।

2आयान्ति नियान्त्यध ऊर्ध्वमुच्चैः स्वकर्मदूतेन जवेन नीताः ॥७७॥

Śloka 76All ŚlokasŚloka 78

Commentaryव्याख्या

Expand all

1ये मूढा विवेकशून्याः, एषु विषयेषु शब्दादिषु पंचसु, सुदुर्दमेन सुष्टु दुःखेन दमयितुं शक्येन दुर्निरसेन, रागोरुपाशेन उरुः दृढः पाशः राग एव उरुपाशः तेनासक्तिरूपप्रेणदृढपाशेन बद्धाः ।

2स्तम्भेषु प्रसादाय इव, तत्र अत्यन्तकामविशिष्टा इति यावत् ।

3यथा स्तम्भबद्धाः पशवः स्तम्भं विहाय गन्तुं न पारयन्ते, एवं विषयरागिणः विषयान्स्त्यक्तुं न शक्नवन्तीति तत्रैवाशया श्रीयाम्मागादिशत्यत्राह ।

4आयान्ति नियान्त्यध ऊर्ध्वमुच्चैः स्वकर्मदूतेन जवेन नीताः ।

5येषां कर्म धर्माधर्मरूपं तदेव ऊर्ध्वाधोगमनहेतुत्वाद्-दूतवद्वर्तते विचारार्हदूतः तद्धत् ।

6तत्रापि शब्दादिकं सुखं जनयतीति धिया तत्संप्रयोगे पुण्यार्जनं करोति, तदा दिव्यशब्दादिकं अनुभवितुं तदीयं पुण्यं कर्म तमुच्चैः ऊर्ध्वं नयति स्वर्गादिकं प्रापयति ।

7तत्रापि क्षीणे पुण्ये अधः पुनः आगमनं अस्त्येव ।

8उच्चैरूर्ध्वं, आयान्ति जन्मान्तरक्रुत-सुकृतवशात् मानुष्यादिकं संपादयन्ति । पुनः रागे अधो नियन्ति ।

9विषयेषु रागवतः कर्तव्यकार्य-विस्मरण-संभवात् निस्तारो न भवतीति भावः ॥७७॥

Śloka 76All ŚlokasŚloka 78